معاونت غذا و دارو

شایع‌ترین علت مسمومیت با متانول در کشور مصرف مشروبات الکلی آلوده به متانول است. این مسئله در مورد مشروبات الکلی به ظاهر استاندارد که تحت عنوان ویسکی، ودکا، آبجو، شراب و ... در بازارهای غیرقانونی به فروش می‌رسند نیز گزارش شده است. لذا آشنایی با اصول تشخیص و درمان آن اهمیت اساسی دارد.

• علائم مسمومیت خالص با متانول معمولا در عرض نیم تا چهار ساعت ایجاد می‌شود که به صورت تهوع، استفراغ، درد شکمی، سردرد، گیجی، خواب آلودگی و تضعیف دستگاه اعصاب مرکزی است. معمولا بیماران در این مرحله به پزشک مراجعه نمی‌کنند.
• پس از آن یک دوره نهفته 1 وجود دارد که بسته به دوز متانول بلعیده شده تقریبا 6 تا 24 ساعت به طول می‌انجامد و متعاقب آن اسیدوز متابولیک جبران نشده ایجاد شده که باعث اختلال بیشتر کارکرد بینایی می‌شود که می‌تواند در دامنه‌ای از تاری دید و تغییرات میدان بینایی، فتوفوبی (نورهراسی)، اشکال در تطابق نور، دوبینی تا کوری کامل و به طور ناشایع نیستاگموس (حرکات منظم و نوسانی و مکرر چشم) متغیر باشد.
• وجود تاری بینایی با وضعیت هوشیاری دست نخورده قویا مطرح کننده تشخیص مسمومیت با متانول است.
• مصرف همزمان اتانول به طور معمول شروع علائم را بیش از 24 ساعت و گاه تا 72 ساعت به تاخیر می‌اندازد.
• شدت علائم بالینی و مرگ با شدت تضعیف اعصاب مرکزی و اسیدوز متابولیک همراهی بالایی دارد و ارتباط کمی با غلظت سرمی متانول نشان می‌دهد.

آنچه مهم است تشخیص سریع و صحیح است. از آنجایی که انجام آزمایش اورژانس تعیین سطوح سرمی الکل در اکثر نقاط کشور امکان‌پذیر نیست وجود وجوه افتراق بالینی مسمومیت متانول از اتانول از اهمیت خاصی برخوردار است:

• زمان مراجعه و حال عمومی بیمار: جذب اتانول (الکل موجود در مشروبات الکلی) بسیار سریع صورت گرفته و اوج علائم آن در 1 الی 2 ساعت اول به شکل مستی، برافروختگی، پرحرفی، علائم گوارشی و... است. در صورت بلع مقادیر زیاد ممکن است با کاهش سطح هوشیاری و ایست تنفسی همراه باشد. آنچه اهمیت دارد این است که با گذشت زمان وضعیت بیمار رو به بهبود می‌رود. این وضعیت در الکل‌های سمی و خصوصا متانول دیده نمی‌شود. بیمار معمولا دیر (و به طور شایع بعد از 24 ساعت) مراجعه کرده و وضعیت بالینی بیمار هر ساعت بدتر می‌شود.
• علائم مستی و وازودیلاتاسیون: افراد دچار مسمومیت با الکل‌های سمی علائم بارزی را از خود نشان نداده و به علت شوک همراه، انتهاهای سرد و گاه لرز دارند.
• تظاهرات چشمی: بیماران دچار مسمومیت با اتانول معمولا مردمک‌های منقبض دارند و شکایتی از مشکلات بینایی نمی‌کنند، در صورتی که در مسمومیت با متانول مردمک‌ها متسع بوده و پاسخ به نور کند و یا بدون پاسخ است. 
• بوی الکل: معمولا در زمان مراجعه، از دهان بیماران مسمومیت با اتانول بوی الکل استشمام می‌گردد. این وضعیت در بیماران دچار مسمومیت با الکل‌های سمی کمتر وجود دارد.
• تشنج و علائم دستگاه اعصاب مرکزی: یافته‌های عصبی خصوصا تشنج از علائم شدت مسمومیت در الکل‌های سمی است.

درمان 

تثبیت وضعیت بیمار، مراقبت حمایتی و اصلاح عوارض تهدیدکننده حیات برای راه هوایی، تنفس و گردش خون در اولویت است. شایع‌ترین عوارض جدی مسمومیت با متانول عبارتند از اسیدوز متابولیک، ضایعات چشمی و اغما. بنابراین مدیریت اولیه درمان باید متمرکز بر پیشگیری از ایجاد این عوارض یا اصلاح آن‌ها باشد. در بیماران با کارکرد کلیوی طبیعی باید مایعات وریدی به حد کافی برای نگهداری برون‌ده ادراری مناسب تجویز شود و بیمار به دقت از نظر شناسایی زودرس نارسایی کلیوی احتمالی مورد ارزیابی قرار گیرد.

22. شست و شوی معده در صورتی که در ابتدا مصرف متانول باشد (با در نظر گرفتن این موضوع که متانول به سرعت جذب دستگاه گوارش می شود) می تواند موثر باشد.

در صورت تشخیص مسمومیت با متانول، بیماریابی برای یافتن سریع سایر قربانیان از طریق خودشان و شناسایی منبع آلودگی بسیار مهم است. بروز بیش از سه مورد از مسمومیت با متانول در بزرگسالان در یک منطقه در فاصله زمانی 24 ساعت مطرح‌کننده بروز همه‌گیری است.