معاونت غذا و دارو

تبلیغات دخانیات در هر جایی ممکن است مشاهده شود: محل فروش، بیلبوردها، تلویزیون، سینما، رادیو، رسانه¬های چاپی، رسانه های دیجیتال و بسته بندی های این محصولات. عوامل صنعت دخانیات از طریق توزیع استندهای فروش جذاب و مزین به نئون، سعی در تبلیغ محصولات جدید خود و جذب نوجوانان و جوانان به خرید آنها دارند. صنایع دخانی در دنیا هزینه¬های هنگفتی برای تبلیغ محصولات¬شان علی¬الخصوص در فیلم¬ها پرداخت می¬کنند. مصرف محصولات دخانی توسط هنرپیشه¬ها و بازیگران محبوب و پر طرفدار به ویژه در بین جوانان، نوجوانان و زنان تاثیر به سزایی در شروع مصرف و یا افزایش مصرف در این گروه از جامعه می¬گذارد. حتی برخی از فیلم‌ها و انیمیشن¬های کودکان، ممکن است شامل تصاویری از شخصیت‌هایی باشد که سیگار می‌کشند. این تصاویر که می‌توانند استعمال دخانیات را به عنوان رفتاری طبیعی، قابل ‌قبول و حتی جذاب جلوه دهند، بسیار اثرگذار و در عین حال خطرناک هستند. 

صنایع دخانی از وسایل ارتباط جمعی خصوصا رسانه برای ترویج محصولات خود و توسعه بازار مصرف، بهره می¬گیرند و سالانه میلیاردها دلار صرف این شیوه از تبلیغات می¬کنند. بدیهی است استفاده از سکانس¬های مصرف سیگار در فیلم ها و سریال های شبکه نمایش خانگی ایرانی در حالی که مخاطبان اصلی آنها رده سنی نوجوان و جوانان می¬باشند، موجب می¬شود هنگامی که این افراد با صحنه¬های کشیدن سیگار توسط قهرمان های داستان روبرو می¬شوند به دلیل الگو پذیری به انجام این رفتار ترغیب شوند. 

حامیان دخانیات و همچنین صنایع دخانی در تلاش هستند تا با استفاده از رسانه ها تأثیر خود را بر تغییر نگرش و رفتار مردم در مواجهه و مصرف دخانیات داشته باشند. صنایع دخانی در تلاش است برای بهره مندی از سود سرشار خود از انواع روش های ممکن، شیوه های مستقیم و غیر مستقیم، استفاده کند. چرا که وقتی پای تبلیغات دخانیات به طور مستقیم از رسانه ها و مسابقات ورزشی كوتاه شد، سرمایه گذارهای شركت های دخانیاتی به فكر استفاده از تبلیغات غیرمستقیم افتادند. پس از آن بود كه مدیران شركت های دخانیاتی راه را در استفاده سیگار در فیلم ها از طریق سینما و نمایش خانگی به عنوان یک رسانه دیداری تاثیرگذار دیدند و با گرفتن صحنه سیگار كشیدن بازیگرهای محبوب در فیلم ها راه را برای تشویق و ترغیب مردم به استعمال دخانیات باز كردند. بازیگرها در سكانس های زیادی در حال دود كردن سیگار هستند.

بدیهی است استفاده از سكانس های متعدد مصرف سیگار در فیلم ها و سریال های شبکه نمایش خانگی ایرانی در حالی است كه مخاطبان رده سنی نوجوان و جوان این فیلم ها زمانی كه با صحنه های سیگار كشیدن قهرمان داستان روبه رو می شوند به دلیل همذات پنداری كه در طول فیلم با او پیدا كرده اند، برای انجام رفتارهای او هم ترغیب می شوند و همین مسئله است كه نبود محدودیت رده سنی برای حضور در اكران فیلم های دارای سكانس های سیگار كشیدن را پرخطر می‌كند.

پژوهشگران ارتباط بین تصاویر سیگار کشیدن و رفتارهای مصرف دخانیات در زندگی واقعی را مورد تحقیق و پژوهش قرار داده اند. آنها می گویند زمانی که یک فرد صحنه های مربوط به مصرف سیگار را در فیلم ها تماشا می کند، تمایل بیشتری برای کشیدن سیگار از خود نشان می دهد. محققان تخمین می زنند نیمی از بینندگان برنامه ها و فیلم های تلویزیونی به ویژه نوجوانان، با تماشای صحنه های کشیدن سیگار از سوی هنرپیشه های محبوب خود، به مصرف سیگار تشویق می شوند.

در بررسی روند زمان نمایش صحنه های مصرف دخانیات در فیلم های سینمایی ایران در بین سال های 1360 الی 1390، نشان داد که علي‌رغم فعاليت‌هاي قابل قبول كنترل دخانيات در جامعه، زمان نمايش مصرف دخانيات در فيلم‌هاي سينمايي ايران در خلال 30 سال گذشته روند افزايشي داشته است. اين مهم باید مورد توجه مسئولين حوزه سلامت و سينمايي كشور قرار گيرد تا با دقت بيشتر زمينه براي اجراي بهتر برنامه‌هاي كنترل دخانيات در جامعه فراهم گردد.