معاونت غذا و دارو

به گزارش روابط عمومی معاونت غذا و دارو

مصرف داروها در ماه مبارك رمضان یکی از دغدغه هاي بیماران در ماه رمضان روزه داري و چگونگی مصرف داروها می باشد، در این ماه تغییرات بسیار زیادي در فرایندهاي معمولی بدن رخ می دهد که این امر می تواند بر روي وضعیت بیماري و دارو درمانی افراد تأثیر بگذارد . نکته اصلی که باید به آن اشاره کرد آن است که بارداري، شیردهی و برخی از بیماریها مانند دیابت، فشارخون، روده تحریک پذیر، یبوست، زخمهاي گوارشی (معده و دوازدهه)، اختلالات کلیوي، بیماریهاي اعصاب و روان و آسم همگی از شرایط جسمی هستند که فرد ملزم می باشد پیش از اقدام به روزه داري، با پزشک معالج خود در خصوص اقدام به روزه داري و همچنین نحوه مصرف داروها، مشورت نماید. بیماران نباید بدون مشورت با داروساز یا پزشک معالج خود، اقدام به قطع دارو، تغییر یا کاهش دوز مصرفی تعداد تغییر تعداد دفعات مصرف دارو و عدم رعایت فاصله زمانی و یا تغییر زمان مصرف بنمایند. رعایت نکردن این اصول می تواند منجر به عدم کارآیی دارو، عدم دستیابی به اثرات درمانی، بروز اثرات جانبی و تشدید بیماري شود.. بیماران مبتلا به بیماري انسدادي ریويCOPD  و صرع خصوصاً در معرض خطر تغییر دوز دارو در ایام روزه داري می باشند. پزشکان علاوه بر اینکه باید به بیماران صرعی که با قطع دارو دچار بازگشت حملات تشنجی می شوند مشاوره دقیق بدهند، باید به بیماران مبتلا به آسم که با قطع داروهاي استنشاقی و افشانه هاي تنفسی دچار حملات آسمی می شوند توصیه هاي لازم را ارائه بنمایند. مطالعات به عمل آمده روي داروهاي ضد فشارخون و ضد انعقاد خون نشان میدهد که روزه داري تاثیر خاصی بر اثربخشی این داروها ندارد. البته گاهی اوقات لازم است در مورد داروهاي مدر(ادرار آور)، براي جلوگیري از ازدست رفتن آب بدن، پزشک اقدام به کاهش دوز این داروها در بیماران روزه دار بنماید. برخی از داروهاي ضد التهاب این قابلیت را دارند که دوبار در طول روز مصرف شوند. مصرف این گونه داروها را می توان با مشورت پزشک و داروساز به زمان افطار یا سحر موکول نمود. در فرد روزه دار، پزشک معالج، جهت درمان عفونت می تواند اقدام به تجویز آنتی بیوتیک هایی بنماید که به جاي چند بار مصرف در طی روز، یک یا دو بار در روز مصرف شود. برخی از داروها نیز به شکل آهسته رهش در بازار دارویی موجود می باشند. در مورد این داروها بجاي مصرف سه تا چهار بار در روز، پزشک می تواند داروي آهسته رهش که یکبار در روز تجویز می شود توصیه نماید. تغییر نحوه مصرف برخی از داروها (از شکل خوراکی به شکل پوستی) در این ایام نیز بنا به تجویز پزشک ممکن می باشد. در صورت وجود این شکل دارویی، بجاي مصرف برخی از داروهاي خوراکی، پزشک معالج می تواند آنها را به شکل زیست چسب (چسب پوستی دارو در صورت موجود بودن) تجویز نماید. درخصوص بیماران دیابتی، هرچند روزه داري براي برخی از مبتلایان به دیابت بنابر تشخیص پزشک معالج می تواند مفید باشد، ولی تغییر خودسرانه دوز دارو و رژیم غذایی در برخی دیگر می تواند بسیار خطرناك باشد. بیمارانی که انسولین مصرف می نمایند قبل از اقدام به روزه داري باید با پزشک معالج خود مشورت نمایند. در تمامی بیماران دیابتی، تنظیم و کنترل مرتب قند خون بسیار مهم می باشد. بیماران دیابتی باید پیش از شروع ماه مبارك تحت بررسی پزشکی قرار گیرنـد . بیماران باید از نظر سطح قند خون، فشار خون، چربی خون، انعقاد خون و بررسی هاي کلی وضعیت بیوشیمی خـون پـایش گردنـد و بـر ایـن اسـاس رژیـم غـذایی و دارویی مختص هر بیمار قبل از شروع ماه مبارك تعیین گردد. هم بیماران و هم خانواده مبتلا به دیابت بایـد در رابطـه بـا خطـرات احتمـالی تهدید کننده فرد بیمار در ایام روزه داري مورد مشاوره قرار گیرند. همچنین در مورد علائم افزایش و کاهش قند خون، اندازه گیري قند خـون، تنظـیم وعـده هاي غذایی، فعالیت بدنی و مصرف داروها در ماه مبـارك بایـد آمـوزش لازم را دریافت کنند. علاوه بر این، روش درمان و اقدامات لازم در صـورت بـروز مشـکل باید به همراه بیمار آموزش داده شود. به صورت کلی غذا می تواند باعث کاهش، افزایش و یا تأخیر در جذب دارو شود. اکثر هموطنان در وعده افطار، روزه خود را با غذاهاي حاوي مقادیر بالاي کربوهیدرات و چربی به همراه چاي باز کرده و یک وعده حاوي پروتئین به عنوان شام بلافاصله بعد آن و یا با2 تا3 ساعت فاصله مصرف می کنند، معمولأ حجم وعده غذاي مصرفی در ماه مبارك نسبت به وعده معمولی در سایر اوقات بیشتر است و این نکته حتمأ باید مدنظر قرار بگیرد چون حجم بالاي غذا طبیعتأ باعث تأخیر در جذب اکثر داروها می گردد . تانن موجود در چاي می تواند با فلزهاي دو ظرفیتی مثل آهن و کلسیم ترکیب شده و مانع جذب آنها شود . در مصرف داروهایی که بعد غذا تجویز می شوند باید به این نکته توجه داشته باشیم که در صورت مصرف بعد از سحري احتمال بروز عوارض تحریک گوارشی نسبت به مصرف بعد از افطار بیشتر است، به علاوه گرسنگی باعث القاي آنزیمی و تغییر در فعالیت آنزیم ها می شود به همین دلیل ممکن است در اثربخشی و عوارض دارو با مصرف بعد سحر و افطار تفاوت هایی را مشاهده نماییم . زمان مصرف دارو: جدول زمان بندي دوزهاي دارویی با توجه به شرایط موجود در ماه رمضان تغییر می کند، به طور معمول دو نوع جدول زمان بندي مصرف دارو مورد استفاده قرار می گیرد : - دوز منفرد در طول شبانه روز: نحوه مصرف دارو در این نوع درمان در طول ماه رمضان تغییري نمی کند چرا که این روش تداخلی با روزه داري ندارد، در مورد این نوع نحوه مصرف باید گفت که در صورتی که لازم است دارو با معده خالی مصرف شود، بهترین زمان مصرف یک ساعت قبل سحري یا دو ساعت بعد افطار می باشد . -دوز چندگانه در طول شبانه روز: بیمارانی که مجبور به مصرف روزي دو یا چند بار دارو هستند، ممکن است پس از مشورت با پزشک معالج خود قادر باشند داروهاي خود را در فاصله بین افطار تا سحر استفاده کنند، در مواردي خاص ممکن است پزشک معالج قادر باشد با جایگزینی داروهاي این بیماران با انواع طولانی اثر آنها و یا تعویض دارو با یک داروي مشابه با نیمه عمر طولانی تر امکان روزه داري براي این بیماران را فراهم نمایند، آنتی بیوتیکها از جمله داروهایی هستند که حتمأ باید در زمان مشخص خود مصرف شوند و امکان تغییر ساعت آنها وجود ندارد اما پزشک معالج می تواند با در نظر گرفتن نوع بیماري، آنتی بیوتیکی را انتخاب کند که با برنامه روزه داري تداخل پیدا نکند . راه تجویز دارو : انتخاب دارو و راههاي مناسب مصرف آن نیاز به هماهنگی پزشک و فتواي مراجع دینی دارد اما به طور کلی راه هاي تجویز زیر سبب ابطال روزه نمی شود : - قطره هاي چشم و گوش و بینی به شرطی که دارو به حلق نرسد . - تمامی مواردي که از طریق پوست جذب بدن می شوند مثل: کرم ها، پمادها و نوارچسب هاي حاوي مواد دارویی - شیاف ها، محلول هاي واژینال و کرمهاي واژینال از راه وریدي، سرم و آمپول هاي تقویتیآمپول هاي با تزریق زیر پوستی، عضلانی، مفصلی یا وریدي به استثناي تغذیه -شیاف ها و پمادهاي مقعدي توصیه هاي عمومی : تشخیص مجاز بودن روزه داري براي افراد مبتلا به بیماري صرفأ با نظر پزشک درمانگر و رعایت جوانب شرعی آن امکانپذیر است، در مورد بیمارانی که این اجازه را دارند ولی همزمان به مصرف داروها نیاز دارند، می توان پیشنهادهاي زیر را مطرح نمود : از آن جا که مصرف اشکال غیر خوراکی داروها در اغلب موارد با روزه داري منافاتی ندارد، بیمارانی که اشکال غیرخوراکی داروها را مصرف می کنند نباید نگران روزه داري خود باشند . ممکن است در مواردي پزشک معالج قادر باشد با جایگزین کردن اشکال خوراکی داروها با انواع غیر خوراکی آنها امکان روزه داري را براي برخی بیماران فراهم نماید . از آنجا که مصرف کافی آب و مایعات نقش مهمی در دفع داروها و متابولیت هاي ناشی از آنها دارد، لازم است دقت شود که در فاصله بین افطار تا سحر به میزان کافی آب و مایعات به بدن روزه داران و به خصوص بیمارانی که دارو مصرف می کنند برسد، این اقدام ضمن تأمین نیاز بدن روزه داران به مایعات، به خصوص در زمانی که ماه مبارك رمضان در فصل گرما قرار دارد، شرایط لازم را براي دفع مناسب داروها و متابولیت هاي آنها از بدن فراهم خواهد کرد . به طور کلی توصیه میشود در صورت وقوع مشکلات درمانی در ماه رمضان بهترین کار براي روزه داران مشورت با پزشک معالج خود است.

تهیه شده در : مدیریت نظارت و ارزیابی فرآورده های دارویی و مواد تحت کنترل غذا و دارو البرز